
Bouwsteen: Werken aan respect en vertrouwen
Werken aan respect en vertrouwen vertrekt bij waarderend samenwerken. Daarbij vraagt het opbouwen van vertrouwen tijd, het delen van positieve ervaringen en het geven van ruimte voor de eigenheid van ieders professionele handelen. Tegelijk heeft respect te maken met wederkerigheid in de samenwerking.
Samenwerking en vertrouwen zijn afhankelijk van elkaar, en kunnen elkaar ook wederzijds versterken. Vertrouwen is een noodzakelijke voorwaarde om goed samen te werken in een ‘goede relatie’. Vertrouwen doet het eigenbelang overstijgen.
"Vertrouwen tussen onderwijs en welzijn helpt om samen te leren, uitdagingen aan te gaan en projecten te dragen, ook als het resultaat nog onbekend is".
Omgekeerd kan samenwerken ook het onderlinge vertrouwen voeden. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer onderwijs- en welzijnspartners op elkaar kunnen rekenen, op elkaars competenties mogen steunen, zich integer en waarderend opstellen en samen (kleine) successen kunnen vieren. Vertrouwen wordt zo stap voor stap opgebouwd, als een ketting van positieve ervaringen.
1. Betrouwbaarheid
Elkaar vertrouwen kunnen geven vraagt ook dat de betrokken partners zich betrouwbaar opstellen. Dit houdt onder meer in dat ze zich aan gemaakte afspraken houden, dat ze zeggen wat ze doen en doen wat ze zeggen. Betrouwbare partners weten dat ze op elkaar mogen rekenen. Ze houden elkaar op de hoogte, werken transparant, durven zich kwetsbaar op te stellen en stemmen hun verwachtingen onderling af.
Gemis aan kennis over elkaars context en realiteit kan, omgekeerd, voor wederzijds onbegrip zorgen en zelfs tot wantrouwen leiden. Uit oprechte ontmoeting en nabijheid valt op dit vlak veel winst te halen.
2. Competentie
Onderwijsactoren, welzijnsprofessionals én ouders beschikken over waardevolle kennis en ervaringen. Wanneer je die op een evenwaardige manier benadert en inzet, kunnen ze samen de kwaliteit van de leer- en leefomgeving van kinderen en gezinnen aanzienlijk versterken. Dit vraagt dat alle partijen elkaars (vak)bekwaamheid erkennen, respecteren én dat ze er een beroep op kunnen en mogen doen.
3. Integriteit
Vertrouwen groeit ook wanneer de samenwerkingspartners eerlijk benoemen wat ze belangrijk vinden, en tegelijk een oprechte interesse tonen in de behoeften en ideeën van anderen.
Zich integer opstellen vergt verder dat ze er zelf geen verborgen agenda op nahouden, maar dat er een eenheid is tussen de innerlijke waarden of principes en het uiterlijk gedrag.
4. Waardering
Waarderend samenwerken impliceert dat de partners expliciet benoemen hoe ze de samenwerking ervaren en wat ze erin appreciëren. Vanuit de erkenning en waardering van (iemands) kwaliteiten, prestaties of intrinsieke waarde groeit naast motivatie ook de durf en het vertrouwen om uitdagingen aan te gaan en in teamverband risico’s te nemen – zoals zich kwetsbaar opstellen of wilde ideeën delen.
Dit proces kan gevat worden via de ‘trust building loop’: wanneer een (gewaagde) stap ontvangen wordt met zorg en waardering, neemt zowel bij de initiatiefnemer als bij andere partijen gaandeweg het vertrouwen toe om zich te tonen, actie te ondernemen, misschien eens de mist in te gaan en out of the box te durven denken.
“We doen al zoveel, en ze zien het toch niet, er is geen waardering voor wat we doen, waarom zouden we dan nog meer doen?” (beleidsmaker)
5. Verantwoordelijkheid
Bij een goede samenwerking blijft elke actor reflecteren over het eigen aanbod en handelen, over wat anders en beter kan, en durft dit openlijk te bespreken. Wanneer iedere partner zich mee verantwoordelijk beschouwt voor de gelijke ontplooiingsmogelijkheden van kinderen (én voor wat dit in de weg staat), kan men samen aan verandering werken. Concrete (piloot)projecten die allianties vergen, helpen dit verantwoordelijkheidsgevoel om te zetten in gedeelde actie. Door samen (soms kleine) successen te boeken, leren partners geleidelijk aan elkaars engagement en intenties beter in te schatten. Dit geeft het vertrouwen binnen de samenwerking een extra boost, zodat ze in de toekomst samen nog nieuwe – misschien grotere – uitdagingen kunnen aangaan.
“Sinds een jaar sluit ik aan bij het wijkteamoverleg waar aanmeldingen van gezinnen worden besproken. Niet alleen krijg ik daardoor sneller het kind met een hulpvraag in beeld, het is ook goed voor de samenwerking met de wijkteammedewerkers, omdat je elkaar echt ziet en spreekt. We ervaren dat we samen aan het werk zijn, in het belang van het kind.” (brugfiguur)
- Hoe zorg je voor een veilige, warme en verwelkomende omgeving die vertrouwen én betrouwbaarheid uitstraalt?
- Welke bouwstenen zijn er nog versterkend bij ‘respect en vertrouwen’ om tot een verdere samenwerking te komen?
- Waar is de stem van de kinderen, de ouders aanwezig? En wie wordt nog niet gehoord?
- Hoe kan je een bemiddelende rol opnemen tussen partijen die elkaar (nog) niet vertrouwen, en de dialoog openhouden? Hoe voorkom je dat je zelf in een kamp wordt geduwd?
- Welke ruimte krijgen partners om hun ideeën, behoeften en verwachtingen te uiten? Welke ruimte hebben ze (anders/meer) nodig om dit op een veilige manier te kunnen doen?
- Hoe maak je het vertrouwen in elkaars expertise meer expliciet?
- Hoe laat je zien dat je de prestaties, vaardigheden en kwaliteiten van partners – of het nu andere organisaties of ouders zijn – waardeert?
- Welke inspiratie kan je putten uit bestaande connecties die vertrouwen wekken om rechtstreeks te bouwen aan een wederzijds partnerschap en een vertrouwensrelatie tussen ouders en de school? Voorbeeld van een bestaande connectie: een brugfiguur/tussenpersoon die een laagdrempelig aanspreekpunt vormt voor gezinnen in kwetsbare posities,
Samen aan de slag
- Wat nemen we mee voor onze samenwerking?
- Waar willen we meer op inzetten?
- Hoe doen we dit?
Probeer enkele van deze methodieken uit. Sommige methodieken hebben we zelf actief gebruikt en anderen vonden we via inspirerende voorbeelden uit het werkveld.
Bespreek de trust building loop: De trust building loop of ‘vertrouwenslus’ begint wanneer iemand binnen het team bereid is om een risico te nemen, bijvoorbeeld door een wild idee te delen. Als het team zijn/haar riskante ‘sprong’ in het diepe op een zorgzame en respectvolle manier ontvangt, groeit het vertrouwen. Hierdoor voelt een ander teamlid zich meer bereid om ook een ‘sprong’ te wagen.
Verder in opbouw (klaar juni 2026)