Facebook Pixel Opinie: adieu Leo, of hoe onderwijs zwijgt over ons koloniaal verleden - Hogeschool Gent
Opinie: adieu Leo, of hoe onderwijs zwijgt over ons koloniaal verleden

Adieu Leo, of hoe onderwijs zwijgt over ons koloniaal verleden

Na de dood van een zoveelste zwarte burger bij een politie-interventie lijkt in de VS het hek van de dam. Amerika heeft een bezwaard verleden wat racisme en discriminatie betreft, maar we moeten ook eens nadenken over hoe we met ons eigen verleden omgaan, vindt Ruben Derycke, wetenschapsleerkracht en lector aan de Lerarenopleiding van HOGENT.  “Leerplannen en eindtermen zijn een reflectie van wat wij als maatschappij zó belangrijk vinden, dat we ervan overtuigd zijn dat we het alle kinderen moeten onderwijzen. Waarom zwijgen we dan in alle talen over de gruwel van ons koloniaal verleden?” Hij schreef er onderstaand opiniestuk over.

 

Hier in België loopt het toch nooit zo’n vaart, hoor ik velen denken. Ten onrechte, want wij hebben ons eigen verhaal dat wij nog altijd niet onder ogen durven zien: Congo.

Bij wijze van test liet ik volgende foto rondgaan in mijn beperkte sociale media-kring. Wat bleek: voor velen is dit nieuw. Pardon?
Voor wat het waard is, heb ik die ook eens laten rondgaan bij mijn studenten. Een ruime helft kan het beeld min of meer kaderen. Slechts bij enkelen ging het verder, en werd de historische context doorgetrokken naar de sociaal-culturele context van vandaag.

Eindtermen

Toen ben ik de eindtermen van de Vlaamse overheid ingedoken. Als weinigen deze foto ooit gezien (of de gelijkaardige context) hebben, dan moet er naar het onderwijs worden gekeken.

In de officiële onderwijsdoelen wordt nergens een woord gerept over de gruwel van ons koloniaal verleden. Men blijft het breed en vaag houden. Koepels en leerkrachten vullen zelf maar in. Dat is een keuze, of het ontlopen van verantwoordelijkheid, iets waar we in dit land op alle beleidsniveaus goed in zijn. Of de minderheidsgroepen daarmee gebaat zijn, valt te betwijfelen.

Terwijl je zou mogen verwachten dat dit deel van onze geschiedenis prominenter op de agenda staat. Niet dus. Ons koloniale verleden kan passioneel worden verteld, of het kan worden gedecimeerd tot een gortdroge pdf die recht van een aandeelhoudersmeeting zou kunnen komen. Dat is een keuze.

Waarom is dit zo belangrijk? Leerplannen en eindtermen zijn een mooie reflectie van wat wij als maatschappij hebben beslist wat we belangrijk vinden. Wat we zó belangrijk vinden, dat we overtuigd zijn dat we het alle kinderen moeten onderwijzen. Trek zelf maar de conclusie.

Tien miljoen Congolezen

Om de collectieve apathie te verklaren die wij als bevolking nog steeds aanhouden tegenover ons koloniale verleden: heel vaak weten we het gewoon niet. De leerkrachten die toch de moeite doen om het te onderwijzen, verdienen alle respect. Maar ze vormen geen structurele oplossing.

Bovendien wordt in het buitenland het donkere verhaal van Leopold II en de Belgische kolonisatie wél veel diepgaander onderwezen. Dat smaakt heel zuur.

In mijn geboortestreek worden jaarlijks, terecht, de 600.000 slachtoffers herdacht van de Grote Oorlog. Maar over het feit dat meer dan 10 miljoen Congolezen zijn gestorven tijdens de kolonisatie, blijven we apathisch. Het zou goed zijn mocht het onderwijsveld de hand reiken naar de officiële instanties om ons daar toch even over te bezinnen. Historisch bewustzijn over ons eigen koloniaal verleden, verdient dit niet beter?

Ondertussen staat Leopold II, de persoon die verantwoordelijk is voor de moord op een bevolkingsgroep met de omvang van de huidige Belgische bevolking, nog steeds op zijn paard in Oostende. En in Brussel. En….

Geen beschuldigingen, wel erkenning

“Ja maar, dat is vroeger. Nu is nu”, zullen sommigen argumenteren. Dat is niet alleen wetenschappelijk gezien een absurde redenering, maar het is eveneens een ontkenning van een deel van de oorzaken van de huidige onrust in de VS: het verleden zindert er nog altijd structureel na. En ook wij zijn niet in het reine met ons verleden.

Dat is alleen via onderwijs op te lossen. Maar op dat vlak staan we in België amper bij stap 1. Niemand vraagt om beschuldigingen. De zwarte medemensen vragen om erkenning. We moeten er zo snel mogelijk werk van maken. De eerste stap houdt misschien in dat het tijd is om te zeggen: adieu Leo. Haal hem weg. Adieu Leo.

In Duitsland hebben ze de standbeelden van Hitler wel uit de publieke ruimte gehaald. En het is niet zo dat de wereld hem daarom is vergeten. Integendeel.


Ruben Derycke

Wetenschapsleerkracht en lector Lerarenopleiding HOGENT